Seksueel Overdraagbare aandoeningen (SOA)

De meest voorkomende SOA
HIV-infectie | chlamydia-infectie | gonorroe (druiper) | genitale wratten | herpes genitalis | syfilis | hepatitis B | trichomonas
schaamluis | gardnerella | candida-infectie

nog meer over SOA
hoe wordt een SOA overgedragen | SOA en zwangerschap | wat zijn de verschijnselen van SOA?
onderzoeken naar SOA | de behandeling van SOA | als je denkt dat je een SOA hebt


Naar schatting worden er in Nederland jaarlijks 110.000 mensen besmet met een seksueel overdraagbare aandoening (SOA), vroeger geslachtsziekte genoemd. Je kunt geïnfecteerd zijn met een SOA zonder ziek te zijn. Je kunt anderen dan echter wel besmetten. Sommige SOA zijn alleen lastig. Er zijn echter ook SOA met ernstige gevolgen (zoals onvruchtbaarheid) als ze niet bijtijds worden behandeld. Gelukkig zijn de meeste SOA gemakkelijk te genezen.

Hoe wordt een SOA overgedragen?
Iedereen die onveilig vrijt kan een SOA oplopen. Ook kun je gemakkelijker geïnfecteerd raken met het HIV- virus als je al een SOA hebt. De overdracht van het HIV kan dan gemakkelijker verlopen door bijvoorbeeld wondjes of zweertjes aan de penis, anus of in de vagina. Bij gemeenschappelijk gebruik van naalden of spuiten (zoals bij drugsgebruik of een onhygiënische tatoeage) kunnen het HIV en hepatitis B worden overgedragen.
[omhoog]

HIV-Infectie
HIV-infectie is de ernstigste SOA. Het HIV, ook wel AIDS-virus genoemd, veroorzaakt namelijk na een periode dat je seropositief bent (drager van het virus) AIDS. Een nog niet te genezen dodelijke ziekte. Zie voor meer info het kopje AIDS.
[omhoog]

Chlamydia-infectie
Chlamydia is de meest voorkomende SOA in Nederland, vooral bij meisjes en jonge vrouwen. Je hoeft er vaak niets van te merken als je een chlamydia-infectie hebt. Daardoor kun je er lang mee blijven doorlopen. Soms wel jaren. Vrouwen hebben vaak geen klachten, of alleen vage klachten. Als je Chlamydia niet of niet goed behandelt, dan kun je onvruchtbaar worden. Zolang je niet bent behandeld, is Chlamydia besmettelijk. Je kunt de ziekte ongemerkt doorgeven. Klachten, die vrouwen kunnen hebben zijn méér of andere afscheiding dan normaal, onregelmatig bloedverlies en pijn in de onderbuik. Klachten, die mannen kunnen hebben zijn last van afscheiding uit de plasbuis en pijn bij het plassen.
[omhoog]

Gonorroe [druiper]
Gonorroe is een SOA die vaak voorkomt. Vrouwen merken vaak niets als ze gonorroe hebben. Soms is er iets meer afscheiding dan normaal. Als een man gonorroe heeft, merkt hij dat vaak enkele dagen tot twee weken na het onveilige seksuele contact. Hij kan dan last hebben van geelgroene of waterige afscheiding uit de plasbuis. Plassen kan pijn doen. Een onbehandelde gonorroe kan bij vrouwen onvruchtbaarheid tot gevolg hebben. Gonorroe is door een goede behandeling helemaal te genezen.
[omhoog]

Genitale wratten
Genitale wratten komen veel voor. Ze zitten meestal op en rond geslachtsdelen, bilspleet of in de mond. Genitale wratten worden bijna altijd overgedragen door onveilig seksueel contact. Ze doen geen pijn, maar kunnen jeuken. Het is soms moeilijk de wratten zelf te ontdekken. Bijvoorbeeld omdat ze in de anus of de vagina zitten. De wratten kunnen vanzelf verdwijnen. Toch is behandeling aan te raden. Behandeling van genitale wratten is intensief. De wratten kunnen ook na behandeling terugkeren. Hoe eerder je wordt behandeld, hoe kleiner de kans dat de wratten terugkeren.
[omhoog]

Herpes genitalis
De meest bekende vorm van herpes is een koortslip. Herpes komt ook voor rond de geslachtsdelen. Dan heet het herpes genitalis. Als je eenmaal herpes hebt opgelopen, raak je het virus nooit meer kwijt. Herpes veroorzaakt rode plekjes en met vocht gevulde blaasjes. Deze blaasjes gaan over in kleine wondjes die langzaam indrogen. Door in aanraking te komen met de uitslag op de huid, of met het slijmvlies van de mond, penis, anus of vagina van iemand die herpes heeft, kun je het krijgen. Herpes is zeer besmettelijk. De blaasjes zitten meestal op en rond de penis, maar kunnen zich ook op een minder zichtbare plek bevinden zoals in de anus of vagina. Het virus komt meestal terug op een moment dat de weerstand verzwakt is.
[omhoog]

Syfilis
Syfilis is een ernstige SOA. In Nederland komt het gelukkig niet veel meer voor. Syfilis kent drie fasen: - eerste fase: in dit stadium kun je één of meer zweertje(s) krijgen op of rond de penis, vagina, anus of soms in de mond. Ook zonder behandeling verdwijnt het zweertje vanzelf binnen twee … drie weken. - tweede fase: enkele weken tot maanden later treedt het tweede stadium in. De syfilis is dan via de bloedbaan door het hele lichaam verspreid. Je kunt dan onder andere last hebben van vlekjes op de huid en een grieperig gevoel. Ook deze klachten verdwijnen vanzelf. - derde fase: als je tijdens de eerste twee stadia van syfilis niet bent behandeld, kom je in het sluimerstadium. De syfilis is nog steeds in je lichaam aanwezig en kan ernstige schade aan verschillende organen aanrichten. Gelukkig is syfilis goed te genezen als je er op tijd bij bent. Als je tijdens de eerste twee fasen niet wordt behandeld, kunnen de gevolgen ernstig zijn. Zelfs dodelijk.
[omhoog]

Hepatitis B [geelzucht]
Hepatitis B is een ernstige infectieziekte. Hepatitis B dringt de levercellen binnen en veroorzaakt daar een ontsteking. Klachten kunnen zijn: vermoeidheid, lusteloosheid en koorts. Bij negen van de tien mensen verdwijnt het virus vanzelf uit het lichaam, maar soms blijft iemand 'drager', het virus blijft aanwezig. Je kunt worden ingeënt om te voorkomen dat je hepatitis B krijgt. Naast seksueel contact, kan hepatitis ook overgedragen worden via bloedcontact.
[omhoog]

Trichomonas
Trichomonas-infectie is een niet-ernstige SOA. Vrouwen hebben vaker klachten van een trichomonas-infectie dan mannen. Je kunt zeer lange tijd trichomonas-infectie hebben, zonder dat je duidelijke klachten hebt. Trichomonas kan bij vrouwen leiden tot een ontstoken vagina. Ook kunnen plasbuis en blaas ontstoken raken. Dit merk je aan pijn bij het plassen. Als gevolg van de menstruatie nemen de klachten wel eens toe. Mannen merken meestal niets (of heel weinig) van een trichomonas-infectie. Trichomonas is goed te behandelen. Naast SOA zijn er ook nog de volgende aandoeningen. Het zijn eigenlijk geen SOA omdat je deze aandoeningen ook op andere manieren kunt oplopen dan door seksueel contact. Wel kunnen de aandoeningen klachten veroorzaken rond of in de geslachtsorganen.
[omhoog]

Schaamluis [platjes]
Schaamluis is een vervelende, maar ongevaarlijke aandoening. Het kan overgebracht worden door seksueel contact maar ook door bijvoorbeeld gezamenlijk kledinggebruik. Schaamluis zijn kleine luisjes die leven op alle behaarde delen van het menselijk lichaam. De luisjes leven van het bloed van mensen. Ze laten rode of bruine ontlasting vallen. Deze plekjes zie je in je ondergoed. De huid kan rood en ge‹rriteerd raken en gaan jeuken. Krabben helpt niet. Bovendien kan het infecties tot gevolg hebben. Schaamluis kun je zelf vaststellen en behandelen, maar je kunt ook naar een arts. Je kunt het bestrijden met een middel tegen luis (apotheek). Als je schaamluis hebt opgelopen door seksueel contact, kun je ook een andere SOA hebben.
[omhoog]

Gardnerella [bacteriële vaginose]
Bacteriële vaginose is geen SOA, maar een verstoring van het bacteriële evenwicht in de vagina. Bijvoorbeeld door wassen van de vagina met zeep of door het te lang inhouden van een tampon kan het evenwicht verstoord worden. Bepaalde bacteri‰n krijgen de kans om overmatig te groeien. Bacteriële vaginose geeft grijswitte afscheiding uit de vagina. De afscheiding ruikt zurig en kan zelfs een vislucht hebben. Het kan voorkomen dat de klachten plotseling optreden. Je kunt bacteri‰le vaginose hebben zonder dat je er last van hebt. Alleen als je klachten hebt, is behandeling nodig. De aandoening is goed te behandelen. Bij mannen geeft de infectie meestal geen klachten.
[omhoog]

Candida-infectie
De Candida-infectie is een schimmelinfectie. Deze ontstaat door een verstoring in de gisthuishouding van je lichaam. Als je op een of andere manier uit balans raakt en een mindere weerstand hebt (bijvoorbeeld door stress of griep), kan de Candida-bacterie zich vermenigvuldigen. Daardoor kan je verschillende klachten krijgen. In je mond kan door Candida spruw ontstaan (pijnlijke witte plekjes). In de vagina kan de Candida een schimmelinfectie veroorzaken. Dit is dus geen SOA, maar een infectie die 'van binnen uit' is ontstaan. De Candida-infectie veroorzaakt een brokkelige afscheiding die zurig ruikt. Je kunt ook jeuk of een branderig gevoel krijgen. Een schimmelinfectie kan tijdens het vrijen worden overgedragen op de partner. Bij de man leidt dit soms tot klachten zoals jeuk, een droge schilferige eikel en rode puntjes op de eikel.
[omhoog]

Let op!
Een SOA krijg je niet als je het kopje of het bestek van een ander gebruikt. Je kunt ook niet besmet raken via adem of als je iemand een hand geeft of zoent. Evenmin via insecten of de wc-bril. In het zwembad of de sauna loop je ook geen risico.
[omhoog]

SOA en zwangerschap
Evenals het HIV kunnen chlamydia-infectie, gonorroe, herpes-genitalis, syfilis en hepatitis B worden overgebracht op de baby tijdens de geboorte indien de moeder ge‹nfecteerd is. HIV en hepatitis B kunnen ook tijdens de zwangerschap worden overgedragen op de baby. Daarom wordt er tijdens de zwangerschap altijd gecontroleerd op syfilis en hepatitis B. Als deze SOA's op tijd ontdekt worden, kan voorkomen worden dat de baby besmet raakt. De test op HIV hoort niet automatisch bij de zwangerschapscontrole. Als je risico hebt gelopen op een besmetting met HIV, kun je het beste al voor de zwangerschap een test overwegen.
[omhoog]

Wat zijn de verschijnselen van SOA?
Het kan weken, maanden en soms zelfs jaren duren voordat er verschijnselen optreden. Soms zijn er nauwelijks of geen verschijnselen of zijn ze zo vaag dat je er geen last van hebt. Vooral vrouwen hebben vaak geen duidelijke klachten. Je bent en blijft dan zonder behandeling wel besmettelijk en kun je de ziekte ongemerkt doorgeven.

Als er wel duidelijke klachten zijn dan gaat het meestal om:

Bloedverlies na het vrijen, of ander onregelmatig of abnormaal bloedverlies, bijvoorbeeld tussen 2 menstruatieperioden als je de pil gebruikt.


Ga bij een of meer van deze verschijnselen of klachten, ook als ze vaag zijn, naar een arts. En zeg het als je denkt dat je een SOA hebt wanneer je onveilig hebt gevreeën. Ook als dit langer geleden is.
[omhoog]

Wat moet je doen als je denkt dat je een SOA hebt?
Ga altijd naar een arts!!!
De meeste SOA's zijn eenvoudig te genezen, maar gaan niet vanzelf over, ook al verdwijnen de klachten of worden ze minder duidelijk. Behandeling is altijd nodig. Een arts kan je na onderzoek vertellen of je een SOA hebt en zo ja, welke dat is. Voor herpes genitalis en genitale wratten bestaat wel een behandeling om de klachten te verminderen, maar de verschijnselen komen soms toch weer terug. Tegen hepatitis B bestaat nog geen geneesmiddel. Het moet door rust overgaan. Je kunt je wel laten inenten tegen hepatitis B. Bij schaamluis kun je de schaamstreek en/of oksel wassen met dezelfde shampoo die je tegen hoofdluis kunt gebruiken. Wel is het raadzaam om iedere dag je bed te verschonen en gewassen kleding aan te trekken.

Je kunt naar de huisarts gaan, naar de plaatselijke GGD of naar een Rutgers huis. In de 4 grote steden zijn er zogenaamde drempelvrije poliklinieken voor SOA-behandeling. Hier kun je zonder verwijsbrief van de huisarts terecht voor een gratis (anoniem) onderzoek en behandeling.
[omhoog]

Onderzoeken naar SOA
Uitstrijkje
De arts maakt een uitstrijkje. Met een wattenstokje wordt wat slijm en/of pus afgenomen van de plaats waar je besmet zou kunnen zijn: penis, vagina, baarmoedermond, anus, eventueel keel.

Urine-onderzoek
Soms is het eerst nodig de eerste ochtendplas te onderzoeken. Probeer deze op te vangen in een potje. Deze zijn verkrijgbaar bij de apotheek, je kan ook thuis een potje uitkoken. Mannen die bij het opstaan afscheiding uit hun penis hebben, moeten bij voorkeur hun penis niet wassen voor ze de plas hebben opgevangen.

Bloedonderzoek
Vaak wordt bloed afgenomen om te onderzoeken of je syfilis hebt. Ook voor onderzoek op hepatitis B en HIV is bloed afname nodig.
[omhoog]

De behandeling van SOA
Welke behandeling wordt voorgeschreven, verschilt per ziekte. Er zijn een of meerdaagse kuren met tabletten, een of meer injecties of crŠmes. De duur van de behandeling is per SOA verschillend. De voorgeschreven kuur moet je altijd helemaal afmaken, ook als de klachten of verschijnselen verdwenen zijn. Tussentijds stoppen met de kuur is riskant. Door tussentijds te stoppen, kunnen bijvoorbeeld nog niet gedode bacteri‰n zich opnieuw vermenigvuldigen waardoor je opnieuw ge‹nfecteerd raakt en besmettelijk blijft. Het is ten zeerste aan te raden tijdens de behandeling niet te vrijen. De aangetaste slijmvliezen kunnen zich dan herstellen en je voorkomt dat je je vriend/vriendin besmet. Als je toch vrijt, kan dat alleen met condoom.

Meestal moet je na een week na het beëindigen van de behandeling terug komen voor de nacontrole. Deze hoort bij de behandeling. Je kunt een SOA steeds opnieuw oplopen als je onveilig vrijt. Waarschuw daarom de mensen met wie je seksueel contact hebt gehad. Ze kunnen de SOA ook hebben, ook al hebben ze nog geen klachten. Ze kunnen bovendien de SOA ongemerkt doorgeven. En ook al ben je zelf genezen van een SOA, je partner kan jou opnieuw besmetten. Adviseer je vriend/vriendin daarom ook naar een arts te gaan om zich te laten controleren. Ook als je zelf gewaarschuwd wordt door iemand die na het vrijen met jou een SOA kreeg moet je dat serieus nemen en naar een arts gaan, ook al heb je zelf geen verschijnselen.
[omhoog]