familierecht
minderjarig | ouderlijk gezag | voogdij | handelingsbekwaam |
leeftijdsladder | scheiding | gezinssituatie's | adoptie | naamrecht | samenleven en kinderen |onderhoudsplicht

Minderjarig
Als je onder de 18 jaar bent, ben je minderjarig. Dat betekent:
- dat je onder (ouderlijk) gezag staat
- dat je handelingsonbekwaam bent

Ouderlijk gezag en voogdij
Onder (ouderlijk) gezag staan betekent dat je ouders de plicht en het recht hebben je te verzorgen en je op te voeden. Daar wordt ook onder verstaan de zorg en verantwoordelijkheid voor het geestelijk en lichamelijk welzijn en het bevorderen van je persoonlijkheid. Ze kunnen belangrijke beslissingen over je nemen. Volgens de wet ben je pas helemaal verantwoordelijk voor jezelf als je 18 jaar bent, dan ben je meerderjarig. Ouderlijk gezag wordt uitgeoefend door minstens één ouder. Het kunnen allebei je ouders zijn, maar ook een ouder alleen of een ouder samen met haar of zijn partner. Naast ouderlijk gezag bestaat er ook voogdij. Voogdij wordt uitgeoefend door een voogd, en dat is altijd iemand anders dan je ouder(s), een derde. Voogdij kan ook worden uitgeoefend door een voogdij-instelling. Dit is het geval wanneer je onder toezicht bent gesteld. Wat ondertoezichtstelling precies is, kun je vinden in het hoofdstuk over jeugdbescherming. De voogd is dan je wettelijke vertegenwoordiger.
[omhoog]

Handelingsbekwaam
In het dagelijks leven verricht je allerlei rechtshandelingen: het kopen van een treinkaartje of het sluiten van een kamerhuurcontract. Een minderjarige is, mits hij met toestemming van zijn wettelijke vertegenwoordiger handelt, bekwaam rechtshandelingen te verrichten, voor zover de wet niet anders bepaalt. Ze gaan er vanuit dat de toestemming door je ouders is verleent, als het gaat om iets wat in het maatschappelijk verkeer gebruikelijk is dat minderjarigen van die leeftijd zelfstandig doen. Iemand van 15 jaar kan geen huis kopen, of zelf gezag uitoefenen, maar een mp3 speler kopen is heel gewoon.[omhoog]

Leeftijdsladder
Wat is je goed recht als je ... oud bent. Klik hier om de leeftijdsladder in te klimmen.
[omhoog]

Scheiding
In principe houden ouders na een scheiding samen het gezag. Dat wil zeggen dat ze belangrijke beslissingen die jou aangaan samen moeten nemen. Vaak ga je bij een van je ouders wonen en spreken je ouders af wanneer je de andere ouder kunt zien. Soms wordt bij echtscheiding het gezag aan één van de ouders toegewezen, ook dan heeft de andere ouder een wettelijk recht op omgang met het kind. Of anders gezegd: jij hebt recht op omgang met de andere ouder. Er kan ook een omgangsregeling vastgesteld worden tussen het kind en de grootouders of andere mensen die nauw bij het kind betrokken zijn, wanneer aangetoond kan worden dat er een persoonlijke band met het kind is. Ouders kunnen de omgangsregeling zelf regelen, maar ze kunnen dat ook aan de rechter vragen. Vanaf 12 jaar moet het kind door de rechter worden gehoord over de omgangsregeling. Ook kinderen jonger dan 12 jaar kunnen contact opnemen met de rechter om te zeggen wat ze van de omgangsregeling vinden.
[omhoog]

Stiefgezin | co-ouders | pleeggezin

Co-ouders
Soms blijven ouders na hun scheiding allebei evenveel voor hun kinderen zorgen: dan zijn ze co-ouders. Dat betekent dat je even vaak bij je moeder woont als bij je vader.

Stiefgezin
Stiefgezinnen zijn gezinnen met kinderen uit een eerdere relatie van één van de partners. Dat is als een van je ouders gaat samenwonen of trouwen met iemand anders. Het maakt trouwens wel uit of je ouder is hertrouwd, want als dat zo is, is je stiefouder net als je ‘gewone’ ouder onderhoudsplichtig.

Pleeggezin
Als je (tijdelijk) niet bij je eigen ouders woont, maar bij andere mensen, woon je in een pleeggezin. Voor het ouderlijk gezag maakt dat niet uit, behalve als je via de kinderbescherming in een pleeggezin bent geplaatst. Dan kan het zijn dat je onder het gezag komt te staan van een voogdij- instelling of een andere voogd.
[omhoog]

Adoptie
Adoptie van Nederlandse kinderen komt maar heel weinig voor. Kinderen uit het buitenland worden vaker geadopteerd. Twee personen kunnen een adoptie aanvragen, maar ook één een persoon kan onder bepaalde voorwaarden een kind adopteren. Of één of twee mensen een kind adopteren heeft verschillende gevolgen. Bij adoptie door twee personen worden de banden met de oorspronkelijke ouders verbroken en vervangen door banden met de adoptiefouders. Bij eenouderadoptie gebeurt dat ook, behalve als er sprake is van stiefouderadoptie. Dan blijft de band met één ouder bestaan. Vanaf de leeftijd van 20 jaar kan een geadopteerd kind gedurende drie jaar een verzoek indienen bij de rechtbank om de adoptie te herroepen, maar dat komt heel weinig voor.
[omhoog]

Naamrecht
Voornamen worden bij de aangifte van de geboorte opgegeven bij de burgerlijke stand. Ouders kunnen zelf kiezen welke naam ze hun kind geven, maar de ambtenaar mag sommige voornamen weigeren, omdat ze ongepast zijn (fietsenhok zou raar zijn als voornaam). Je kunt je voornaam laten wijzigen, maar daar moet je wel een reden voor hebben, bijvoorbeeld omdat er nare herinneringen die aan de naam kleven. Je moet daarvoor een verzoek indienen bij de rechtbank, en als je minderjarig bent moet de wettelijk vertegenwoordiger dat voor je doen.

Welke achternaam (ook wel familienaam of geslachtsnaam) je krijgt is een stuk ingewikkelder. Als je ouders getrouwd zijn, of je vader heeft je erkend, dan kun je de achternaam van je vader of moeder krijgen. Als je vader je niet heeft erkend, krijg je de achternaam van je moeder. Achternamen kunnen gewijzigd worden, maar daar moeten wel goede redenen voor zijn. Bovendien kost het behoorlijk wat geld. Zolang je minderjarig bent, kan je naam worden gewijzigd in die van je andere ouder of in die van degene die je verzorgt. Als je ouders zijn gescheiden, kun je de naam krijgen van de ouder waarbij je woont en die jou verzorgt en opvoedt. Wanneer een van je ouders een partner heeft en zij voeden je samen op, dan kun je de achternaam van die partner krijgen. Als je in een pleeggezin woont, kun je de naam krijgen van een van je pleegouders. Dat kan trouwens niet zomaar. De persoon van wie je de naam aanneemt moet je drie jaar achter elkaar hebben verzorgd en opgevoed (bij kinderen onder de twaalf is dat zelfs vijf jaar). Kinderen boven de twaalf moeten zelf instemmen met het verzoek.

Je kunt de naamswijziging die je ouders hebben gedaan toen je minderjarig was ongedaan laten maken: één keer, voor je 21 wordt.
[omhoog]

Trouwen, samenwonen en geregistreerd partnerschap
Jongeren onder de 18 mogen eigenlijk niet trouwen, ook al stemmen de ouders hiermee in. Er is één uitzondering: als een meisje van 16 of 17 zwanger is. Zij kan trouwen als zij een verklaring heeft van een arts. Een jongen van 16 of 17 jaar die wil trouwen met een zwanger meisje kan ook toestemming krijgen op grond van die verklaring, met daarnaast toestemming van de ouders of voogd. Als ze getrouwd zijn, zijn ze meerderjarig, zelfs als ze daarna gaan scheiden. Een minderjarige ongehuwde moeder vanaf 16 jaar kan aan de rechter vragen haar meerderjarig te verklaren, omdat ze gezag uit moet kunnen oefenen over haar kind. Een minderjarige kan namelijk geen gezag uitoefenen.

Boven de 18 mag je zelf weten of je trouwt, al zijn er wel een paar vereisten. Je verstandelijke vermogens moeten voldoende zijn en als je nauwe bloedverwanten bent (broer en zus bijvoorbeeld) mag je niet met elkaar trouwen. Bij de voltrekking van het huwelijk moeten er minimaal twee en maximaal vier getuigen aanwezig zijn, die volgens de wet meerderjarig zijn.

Als je getrouwd bent heeft allerlei gevolgen. Kinderen die in een huwelijk geboren wroden hebben automatisch familiebanden, je hebt een onderhoudsplicht naar elkaar, als je in gemeenschap van goederen getrouwd bent zijn ze van jullie alle twee en je moet toestemming hebben als je rechtshandelingen doet (b.v. het kopen van een huis).

Als je samenwoont zijn deze dingen niet automatisch geregeld, je krijgt b.v. niet automatisch alimentatie als je uit elkaar gaat of erft de ander niets als één van de twee overlijdt.

Wil je deze zaken wel regelen dan kan dat door:
- een samenlevingscontract af te sluiten
- de relatie officieel te laten registreren bij de burgerlijke stand (=geregistreerd partnerschap).

In sommige gevallen kunnen ook minderjarigen een registratie aangaan: wanneer ze ‘gewichtige redenen’ hebben, en toestemming van de wettelijke vertegenwoordiger.

Als je samenwoont, of je relatie hebt laten registreren, moet je het gezag over eventuele kinderen altijd apart regelen.
[omhoog]

Onderhoudsplicht
Ouders zijn onderhoudsplichting ten opzichte van hun kinderen. Dat betekent dat ze financieel voor hun kinderen moeten zorgen tot ze 21 jaar zijn. Voor kinderen jonger dan 18 moeten ouders de kosten van verzorging en opvoeding betalen. Wat dat precies inhoudt, is moeilijk te zeggen. Het gaat in elk geval om de kosten van de lichamelijke en geestelijke opvoeding van het kind. Maar ouders hoeven niet elke studie die hun kind wil doen te betalen of elke vorm van vrijetijdsbesteding voor hun rekening te nemen. In bijzondere situaties kunnen ouders de rechter vragen de onderhoudsplicht te matigen. Voor kinderen van 18, 19 en 20 jaar komen de kosten van levensonderhoud en studie voor rekening van de ouders. Niet alleen ouders zijn onderhoudsplichtig ook stiefouders, adoptiefouders en voogden hebben onderhoudsplicht. Er is nog een andere vorm van onderhoudsplicht, namelijk die van (ex- )partners.
Zo zijn (ex-)echtgenoten en (ex-)geregistreerde partners onderhoudsplichtig ten opzichte van elkaar en samenwonenden die dat geregeld hebben in een samenlevingscontract zijn dat ook. De onderhoudsplicht blijft, ook als je uit elkaar gaat. Dat heet alimentatie. Ouders hebben trouwens recht op de rente van het vermogen van hun minderjarige kinderen. Dit wordt vruchtgenot genoemd. Ouders hebben echter geen recht op het loon dat kinderen verdienen met een baantje. Kinderarbeid is namelijk verboden, en het exploiteren van kinderen ook. Maar ouders kunnen wel verwachten als een kind inwoont en anders dan incidenteel wat inkomen uit arbeid verdient, naar draagkracht bijdraagt in de kosten van de huishouding.
[omhoog]